رئیس محترم دفتر تبلیغات اسلامی در جلسه رونمایی از کتاب قواعد استظهار و مکتب فقهی محقق اردبیلی بیان کرد:

از امتیازات پژوهشکده فقه و حقوق معطوف شدن به حل مسائل مستحدثه است

جلسه نشست علمی «جایگاه قواعد استظهار در حل مسائل مستحدثه» به همراه رونمایی از دو کتاب گرانسنگ پژوهشکده فقه و حقوق در روز پنجشنبه مورخه 27/3/1400 در سالن شهید سلیمانی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی برگزار گردید. در این جلسه حجت الإسلام والمسلمین احمد واعظی ریاست محترم دفتر تبلیغات اسلامی، حجت الإسلام والمسلمین محمدعلی خادمی کوشا مدیر گروه دانش های وابسته به فقه، حجت الإسلام و المسلمین رضا اسفندیاری(اسلامی) وحجت الإسلام والمسلمین دکتر سید علی حسینی عضو هیأت علمی دانشگاه امام صادق علیه السلام به ارائه بحث پرداختند.
در ابتدای جلسه مدیر جلسه حجت الإسلام والمسلمین خادمی کوشا در تبیین مختصری از کتاب «جایگاه قواعد استظهار در حل مسائل مستحدثه» بیان کرد: هیچ دانشی بدون پژوهش نمی تواند پویا باشد و در فرآیند تولید قرار گیرد و دانشی که بدون تولید باشد دچار خمودی و سستی می شود. رسالت پژوهشکده فقه و حقوق این است که زیرساخت های دانش فقه و نیازهای تولید دانش فقه را فراهم کند. یکی از این نیازها موضوع تشخیص ظهورات و به دست آوردن ظواهر از راه صحیح آن است.
وی در ادامه تأکید کرد: مهمترین قسمت ادله نقلی، بحث الفاظ است. شناخت ظواهر الفاظ نیاز به ضابطه ای دارد که در کتاب «جایگاه قواعد استظهار در حل مسائل مستحدثه» به همت گروه دانش های وابسته به فقه توسط حجت الإسلام و المسلمین رضا اسلامی نوشته شده است.
عضو هیأت علمی پژوهشکده فقه و حقوق در معرفی کتاب «مکتب فقهی محقق اردبیلی» بیان داشت: بحث مکاتب فقهی سال ها فکر اندیشمندان را مشغول کرده است، یکی از این مکاتب، مکتب فقهی محقق اردبیلی است، در این زمینه  کتاب «مکتب فقهی محقق اردبیلی» به همت گروه فلسفه فقه و حقوق پژوهشکده فقه و حقوق توسط حجج اسلام و المسلمین محمدعلی سلطانی و سید علی حسینی نوشته شده است.
پس از آن حجت الإسلام والمسلمین رضا اسفندیاری(اسلامی) به معرفی کتاب خود پرداخت و اظهار داشت:
یکی از بخش های مهم کتاب جایگاه قواعد استظهار بخش قواعد اصولی در سیاقت جدید است؛ در این بخش هدف، بیان قاعده اصولی در بسته ای کوچک و شفاف است. هدف این بود که اصول فقه را از مباحث فرضی به کاربردی بکشانیم. تأکید ما بر مباحث ظهورشناسی بود. از اقسام ظهور لفظی و فعلی، تأکید بر بحث ظهور الفاظ داشتیم.
عضو هیأت علمی گروه دانش های وابسته به فقه در ادامه بیان کرد: دو منشأ برای ظهور یافتیم؛ وضع و قرینه، یکی از محورهای ایجاد نوآوری در علم اصول تجمیع بحث قرینه شناسی است. محور دیگر مسائل مستحدثه است؛ اگر فقه به سمت مسائل جهان معاصر و مسائل مستحدثه توجه کند، همگان متوجه می شوند که فقه علم زندگی است و زندگی بشر با فقه درهم تنیده است. در بحث تطبیقات مسائل مستحدثه 79 مسئله مطرح شده است. در ظهورات اولیه 59 مسئله و در زمینه ظهورات ثانویه 20 مسئله مطرح شده است.
وی معمای تمییز بین مسائل قدیمه و مستحدثه را چنین حل کرد: با توجه به اینکه هم شریعت کامل است و هم ادله شریعت، مسئله مستحدثه تخصصا از فقه خارج می شود و مجالی برای مطرح شدن مسئله مستحدثه به عنوان یک بحث مستقل در فقه نیست؟ در این کتاب این مسئله مورد توجه قرار گرفته و ملاک تمییز مسائل مستحدثه و قدیمه بیان شده است.
سردبیر مجله فقه درباره نوآوری کتاب بیان داشت:  برخی نوآوری های این کتاب عبارتند از بحث قرینه شناسی، تفکیک بحث ظهورات، تبیین قرینه ها و...
در ادامه حجت الإسلام والمسلمین دکتر سید علی حسینی یکی از نویسندگان کتاب مکتب فقهی محقق اردبیلی به معرفی کتاب پرداخت و اظهار داشت: محقق اردبیلی فقیه وارسته بود در بیان شخصیت ایشان بهترین عبارت بیا علامه وحید بهبهانی است که می فرماید من کتاب ایشان را بررسی کردم این کتاب بهترین کتاب فقه شیعه تا زمان حاضر است.
عضو هیأت علمی دانشگاه امام صادق علیه السلام در ادامه افزود: روش محقق اردبیلی در نگاه عام، روش فقهی است یعنی روش توصیف، تحلیل، نقل، نقد و نظریه پردازی. روش تحقیق در فقه خیلی جامع تر و دقیق تر از روش های ذکر شده در کتب روش تحقیق است. ایشان به قرآن و عقل و اجماع و سنت توجه ویژه داشت.
در این کتاب در بخش دوم به بیان مبانی مکتب محقق اردبیلی پرداخته شد و در بخش سوم که خیلی ویژه است ویژگی ها و اوصاف مکتب فقهی محقق بیان شد. که از مهمترین آن ها شهرت آگاهی های تاریخی، نگاه کلان به امارات، توجه به قواعد فقهی و... است.
سپس حجت الإسلام و المسلمین استاد واعظی ریاست محترم دفتر تبلیغات اسلامی به ارائه بحث پرداخت و اظهار داشت: دو کتابی که از پژوهشکده فقه و حقوق رونمایی شده است آثار ارزشمندی هستند. سخنان بنده در دو بخش مطرح میشود یکی بخش کتاب مکتب فقهی محقق اردبیلی و دیگری کتاب قواعد استظهار، در مورد کتاب محقق اردبیلی به 5 نکته اشاره می کنم:
1. بحث فوائد پژوهش های این چنینی؛ مباحث درجه دوم در فقه فوائد عظیمی دارد، در مباحث آکادمیک این بحث ها در ابتدا در قالب تاریخ اندیشه شروع شد و متفکر به متفکر تاریخ اندیشه اش مورد بحث قرار می گرفت، رفته رفته زمینه آماده شد تا به صورت فلسفه مضاف مثلا فلسفه سیاسی شاخه دانشی از سنخ دانش درجه دوم در آن علم شکل گرفت. این کار در کتاب مکتب فقهی محقق اردبیلی انجام شد و اثرات این چنینی دست مایه است برای بارور شدن فلسفه فقه تا روش شناسی و رویکردهای فقه برای اندیشمندان در حوزه فقه بارور شده و نگاه درجه دوم به فقه صورت گیرد.
2. تعریف مکتب فقهی: نکته دیگر اینکه بنده با تعریفی که نویسندگان این کتاب از مکتب فقهی دارند موافقم؛ امروزه برخی سعی دارند تعریفی اقلیمی (مثل مکتب فقهی قم، مکتب فقهی نجف، مکتب فقهی سامرا و...)از مکتب های فقهی ارائه دهند در حالی که این تعاریف مورد مناقشه است زیرا به عنوان نمونه در قم فقهای بزرگ با مشرب های مختلف وجود دارد که برخی از آن ها جان مایه نظرات خود را از نجف گرفته اند بنابرین به روش جغرافیایی نمی توان مکتب فقهی را ترسیم کرد.
3. برجستگی فصل سوم کتاب: درفصل سوم کتاب، ویژگی های مکتب فقهی محقق اردبیلی بیان شده است که از برجسته ترین فصول این کتاب است و خیلی خوب تبویب و تبیین شده است و توانسته عناصر برجسته مکتب محقق اردبیلی را نشان دهد.
4. بحث جایگاه ولایت فقیه: در زمینه جایگاه ولایت فقیه و حدود و اختیارات ولایی ولایت فقیه در این مکتب تاحدی کم کاری شده است. در صفحه 183 کتاب؛ بحث مهم قلمرو نیابت فقیه در عصر غیبت نیم صفحه بحث شده است در حالی که از مباحث مهم است و شایسته بود بیشتر مورد بحث قرار گیرد.
5. امتداد مکتب فقهی محقق اردبیلی: آیا عناصری که در فصل سوم برجسته و تبیین شد، بعد از محقق اردبیلی ادامه یافت و در فقیهان بعدی شهود و بروز داشته است یا خیر؟ این بحثی بود که به نظرم باید در این کتاب بابی برای آن باز می شد و مورد بررسی قرار می گرفت.
عضو هیأت علمی دانشگاه باقرالعلوم در بخش دوم سخنان خود به کتاب جایگاه قواعد استظهار در حل مسائل مستحدثه پرداخت و در مورد این کتاب به شش نکته اشاره نمود:
1. گره گشایی مسائل روز: در زمینه فقه مناقشات نظری فراوانی وجود دارد. امروزه اگر کسی به فضای فکری و معرفتی جهان اسلام توجه داشته باشد، با مناقشاتی در زمینه های مختلف و از جهات مختلف نسبت به فقه مواجه می شود. یکی از مسائل مهم این است که فقه تا چه اندازه می تواند گره گشای مسائل امروز باشد و کارکرد آن در مدیریت کلان جامعه چیست؟ یکی از مناقشات بحث توانایی فقه بر فائق آمدن نسبت به پرسش ها و مسائل مستحدثه زندگی بشر است. از امتیازات پژوهشکده فقه این است که منحصرا معطوف به مسائل مستحدثه است و این ظرفیت را در خود ایجاد کرده است. این کتاب خود گویای این امر است.
2. تعریف قواعد استظهار: در صفحه 27 کتاب تعریفی برای قواعد استظهار ذکر شده است که به نظرم کلمه «با» در تعریف اشکال ایجاد می کند در آنجا ذکر شد که قواعد استظهار مجموعه ای از قواعد اصولی است که «با» تشخیص ظهور و سپس به حجیت رساندن آن تأسیس می شود. با این تعریف گویا تشخیص ظهور و... برون مرزی و استطرادی از قواعد استظهار به شمار رفته است در حالی که متن قواعد استظهار همین است. به نظر می رسد بهتر بود به جای کلمه «با» از کلمه «به منظور» استفاده می کرد.
3. تنقیح ویژه فضای بحث: از صفحه 39 به بعد کتاب، نویسنده به خوبی فضای بحث را منقح کرد. که مسائل مستحدثه در مواردی است که نه نص خاصی برای آن داریم و نه ادله شامل آن می شود و از این رو باید به طریق خاصی حکم اولی یا ثانوی آن را اصطیاد کنیم. در اینجا به چند طریق اشاره می کند که اگر حل نشد سراغ اصول عملیه برویم.
4. فصل دوم کتاب: این فصل جزو مبانی بحث است و جزء متن و بطن اصلی نیست. این استطراد بودن منجر شده نویسنده کتاب برخی مباحث را با عجله مطرح کند و حق مطلب بیان نشود. مثلا در صفحه 147 تاریخی بودن فهم؛ بحث تاریخ مندی فهم و تاریخ مندی متن که تفاوت بین آن ها وجود دارد حق مطلب ادا نشده است بهتر بود ذیل این دو بحث اصلی ترین شبهات را مطرح کند. همچنین در ص 155 که گفته دین یک قرائت ندارد؛ در اینجا ایشان یک پارادایم فقهی را بحث می کند، اما علل و اسبابی که می آورد در چارچوب فقه فردی است و رویکرد فقه نظام و فقه حکومتی را بیان نمی کند. البته با توجه به این که در اینجا فضای بحث وجود نداشته، این امر قابل دفاع است.
5. فصل سوم کتاب: در این فصل تقسیمات ظهور به خوبی بیان و حق مطلب ادا شده است و اقسام به طور مستوفی بیان شده است. در قسمت پایانی این فصل از صفحه 217 تا 220 در بیست و هفت بند عصاره و جان مطلب به خوبی بیان می شود که جای تقدیر دارد.
6. نقدی بر کتاب: در صفحه 39 کتاب بیان می کند که مسائل مستحدثه مسائلی است که نه نص خاصی برای آن داریم و نه عموم و اطلاق ادله شامل آن می شود؛ اما در فصل پنجم که کاربردی ترین فصل کتاب است و به کارایی قواعد استظهار در حل مسائل مستحدثه می پردازد، مشاهده می شود که قواعد استظهار همان است که روی نصوص و عمومات پیاده می شود؛مثل قاعده حجیت وضع یا در صفحه 360 بیان می کند که قاعده، حجیت عموم است و بحث بیع زمانی را با این قاعده حل می کند. در اینجا سوالی مطرح می شود که در مورد قواعد استظهار در صفحه 39 گفته شده است که مسائل مستحدثه با عنایت به نص خاص و عمومات حل نمی شود بلکه به طرق خاصی حل می شود ولی قواعدی که بیان می شود مبتنی بر همین اصول است و طرق خاصی نیست، لازم است این شبهه احتمالی در اول فصل 5 بیان و پاسخ داده شود.
وی در پایان ضمن اشاره به برگزیده شدن این اثر در کتاب سال حوزه خاطر نشان کرد: با توجه به اینکه در جلسه رونمایی محسنات اثر بیان می شود پیشنهاد بنده این است که برای این اثر فاخر در پژوهشگاه جلسه نقد و بررسی کتاب انجام گیرد تا ابعادش برای اهل علم و فضل روشن شود. حق این کتاب هم بود که در جشنواره کتاب سال حوزه برگزیده شود. خواننده با مطالعه دقیق کتاب درمی یابد که نویسنده محترم چقدر تتبع کرده تا مطالب کتاب را مستند کند و چقدر ارجاعات فراوان دارد.
در ادامه حجت الإسلام والمسلمین اسلامی در پاسخ به نقد حجت الإسلام والمسلمین واعظی اظهار داشت: در مورد مسائل مستحدثه از طرفی می گوییم در فتاوا نیامده و نص عام و خاص برای آن نداریم و از طرف دیگر می گوییم هم شریعت کامل است و هم ادله شریعت و برای همین مسائل مستحدثه نداریم و این یک مسئله عویصه است. من به این نکته در کتاب پرداختم و بیان کردم که مسئله این است مسئله ای که عمومات و مطلقات به وضوح و روشنی شامل آن شود به آن مسئله مستحدثه نمی گویند و این یک عویصه نیست، مسائل مستحدثه را به طور وضوح و روشنی نمی توان از عموم و اطلاقات به دست آورد بلکه ظهورش عویصه  و خفاء دارد. مثلا در مورد بیع زمانی ما نمی دانیم که دقیقا به جعاله یا .... برمی گردد. در این مسائل نهایتا برخی فقها بیان نموده اند که تحت عموم قرار می گیرد ولی تطبیقات آن به وضوح نمایان نیست. من در این کتاب تعاریف مراجع و تعاریف علمای اهل سنت را آوردم و در جمع بندی بیان کردم چگونه این مسائل تحت ادله قرار نمی گیرد. در آنجا بیان کردم در نگاه بدوی این مسائل تحت ادله نیستند، اما با بحث و بررسی زیاد تحت ادله قرار می گیرند. در مورد مبانی و پیش فرض ها بنا بر ورود تفصیلی نبود بلکه هدف  این بود که ذهنیت اصولیان شیعه منعکس شود.
وی در مورد بحث عدم ذکر تفاوت تاریخمندی فهم و تاریخمندی متن بیان داشت: اگر در اصول شیعه بین تاریخمندی فهم و تاریخمندی متن تفکیک نشده به این خاطر بوده است که این ذهنیت وجود نداشته است، ما خواستیم ظرفیت اصول در این مباحث بیان شود.
در ادامه حجت الإسلام والمسلمین دکتر لک زایی رئیس پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی بیان کرد:  از پژوهشکده فقه و حقوق تاکنون کرسی های زیادی برگزار شده است که برخی از آن ها کرسی نظریه پردازی و نوآوری است و امید است که این ایده های نو که در تحقیقات و آثار پژوهشکده فقه و حقوق است هر چه بیشتر در قالب کرسی های نظریه پردازی و نوآوری مطرح شود.  
در پایان جلسه از این دو کتاب ارزشمند پژوهشکده فقه و حقوق با حضور حجت الإسلام والمسلمین دکتر لک زایی رونمایی شد.



 
منبع:

12:361400/4/1
تعداد بازدید: 44
 
امتیاز دهی
 
 

[Control]
تعداد بازديد اين صفحه: 45

آدرس: قم - میدان شهدا - خیابان معلم   پژوهشکده فقه و حقوق
تلفن: 371160 - 025  داخلی 1364
ایمیل: feqh@isca.ac.ir

ایتا
پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی
خانه | بازگشت | حريم خصوصي كاربران |
Guest (PortalGuest)

پژوهشكده فقه و حقوق
مجری سایت : شرکت سیگما